Nghệ thuật Bài Chòi và Lễ hội Cầu ngư – Tiếng vọng từ đại dương
Tại Làng Lò, văn hóa không nằm trong sách vở mà sống động trong từng nhịp hò, điệu múa của ngư dân. Nghệ thuật Bài Chòi và Lễ hội Cầu ngư không chỉ là những danh hiệu di sản được thế giới và quốc gia công nhận, mà còn là linh hồn, là "sợi dây" tâm linh gắn kết cộng đồng người dân biển với đại dương bao la.
1. Lễ hội Cầu ngư: Khát vọng bình an trên sóng nước
Lễ hội Cầu ngư tại Làng Lò (đặc biệt là tại Lăng Ông Lò 3) là một di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, minh chứng cho sự giao thoa tín ngưỡng độc đáo giữa Đàng Ngoài và Đàng Trong.
- Thời gian và không gian: Lễ hội diễn ra từ ngày 11 đến 17 tháng 5 âm lịch hàng năm tại Lăng Ông Lò 3, với lễ cúng chính vào ngày 12 tháng 5. Đây là thời điểm cả ngôi làng rực rỡ sắc màu của cờ hoa và ánh đèn từ những con tàu cập bến.
- Tâm linh và lòng biết ơn: Người dân miền biển tin rằng Cá Ông (thần Nam Hải) luôn che chở cho ngư dân vượt qua sóng dữ. Lễ tế được thực hiện bởi các vị chủ tế cao niên, thể hiện lòng hiếu kính và cầu mong một mùa biển "tôm cá đầy khoang".
- Hát Bả trạo – Linh hồn của lễ hội: Điểm nhấn đặc sắc nhất là hình thức diễn xướng Bả trạo. Các nghệ nhân thực hiện các động tác múa hát mô phỏng nghề đánh bắt cá, từ chèo thuyền, thả lưới đến chống chọi với bão tố, tạo nên một bức tranh thực chứng về đời sống ngư phủ.
2. Nghệ thuật Bài Chòi: Di sản nhân loại giữa lòng làng biển
Nếu Lễ hội Cầu ngư là lời cầu nguyện, thì Bài Chòi chính là tiếng cười, là sợi dây gắn kết tình làng nghĩa xóm. Nghệ thuật Bài Chòi Trung Bộ Việt Nam đã được UNESCO chính thức ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
- Không gian sinh hoạt cộng đồng: Tại khu vực Lò 3, Bài Chòi được duy trì qua nhiều thế hệ như một hình thức giải trí lành mạnh sau những ngày lao động mệt mỏi trên biển. Giá trị lớn nhất của hội Bài Chòi không nằm ở sự thắng thua, mà ở không khí vui tươi, sự giao lưu thân tình giữa người dân và du khách.
- Giá trị nhân văn qua "câu thai": Những câu hát (câu thai) trong Bài Chòi mang nội dung gần gũi, giáo dục về đạo đức, tình yêu quê hương đất nước và tình cảm gia đình. Đây là cách người dân Làng Lò gìn giữ bản sắc và truyền dạy tri thức dân gian cho thế hệ mai sau.
3. Trải nghiệm thực chứng cho lữ khách
Đến với Làng Lò, du khách không chỉ là người quan sát mà có thể trở thành một phần của di sản:
- Hòa mình vào phần hội: Tham gia các trò chơi dân gian như đua thuyền, kéo co, đấu vật trong khuôn khổ lễ hội Cầu ngư.
- Lắng nghe những câu hò đưa linh: Cảm nhận nhịp điệu trầm bổng của hò đưa linh, hò nẹm – những âm thanh mang hơi thở mặn mòi của biển cả.
- Tiếp nối di sản: Chứng kiến các nghệ nhân và người cao tuổi truyền dạy nghề truyền thống và nghệ thuật dân gian cho thế hệ trẻ ngay tại không gian cộng đồng của làng.
Lời kết: Nghệ thuật Bài Chòi và Lễ hội Cầu ngư tại Làng Lò chính là "tiếng vọng" từ ngàn xưa của đại dương, nhắc nhở chúng ta về sự hòa hợp giữa con người và thiên nhiên. Đó là lý do khiến Làng Lò trở thành điểm đến không thể bỏ qua cho những ai khao khát tìm về những giá trị văn hóa nguyên bản.